De moord op Daphne blijft een Europese test voor de rechtsstaat

Zakenman Yorgen Fenech is vrijgesproken van medeplichtigheid aan de moord op Daphne Caruana Galizia.

Het vonnis is een schandalige gerechtelijke dwaling, die buitengewoon moeilijk te rijmen valt met de omvang van het bewijsmateriaal dat tijdens de procedure is gepresenteerd. Het kan geen einde maken aan de Europese discussie over de moord op Daphne, de corruptie die zij aan het licht bracht of de institutionele tekortkomingen rondom haar moord.

Bijna negen jaar nadat een journaliste in een EU-lidstaat werd opgeblazen omdat ze haar werk deed, heeft het Maltese rechtssysteem zo catastrofaal gefaald dat de man die ervan werd beschuldigd opdracht te hebben gegeven tot haar moord, nu een vrij man is.

De mannen die de moord hebben gepleegd, zitten achter de tralies. De leveranciers van de bom zijn veroordeeld. De tussenpersoon heeft zijn betrokkenheid toegegeven en de persoon geïdentificeerd die volgens hem opdracht gaf tot de moord.

Toch is niemand veroordeeld voor het opdracht geven tot de moord op Daphne Caruana Galizia.

Voor de EVP-Fractie mag het verhaal hier niet eindigen.

De moord op Daphne was nooit louter een Maltese strafzaak. Het werd een Europese test: of de Europese Unie de democratie, de persvrijheid en de rechtsstaat kan verdedigen wanneer deze binnen een van haar eigen lidstaten worden aangevallen.

Uit een onafhankelijk openbaar onderzoek is gebleken dat de Maltese staat verantwoordelijk is voor de moord op Daphne. Het onderzoek wees uit dat een cultuur van straffeloosheid, die op het hoogste regeringsniveau is ontstaan, zich door de instellingen van het land heeft verspreid en de omstandigheden heeft gecreëerd waarin haar moord mogelijk werd.

Het Fenech-proces legde de gevolgen van die tekortkomingen bloot.

Uitgestelde huiszoekingen, bewijsmateriaal dat niet werd veiliggesteld toen dat wel had moeten gebeuren, lekken en het nalaten om personen in de nabijheid van de politieke macht naar behoren te onderzoeken, maakten allemaal deel uit van de verdediging. Er werden ernstige vragen gesteld over machtige derde partijen en het falen van de autoriteiten om deze met de vereiste urgentie en grondigheid te onderzoeken.

Hier schuilt een bittere ironie.

Het falen van de staat om het volledige beeld in kaart te brengen, bewijsmateriaal veilig te stellen en machtige personen naar behoren te onderzoeken, werd vervolgens gebruikt om twijfel te zaaien in de rechtszaal.

Het falen van de instellingen werd onderdeel van de verdediging.

De mogelijkheid dat anderen bij de moord op Daphne betrokken waren, had het onderzoek naar de verantwoordelijkheid juist moeten verbreden. Het had nooit een manier mogen worden om individuele verantwoordelijkheid te verdoezelen.

Ook de gebeurtenissen die volgden op de moord op Daphne mogen niet worden genegeerd. Bewijsmateriaal werd achtergehouden. De rechtsgang werd belemmerd. Personen die dicht bij de hoogste politieke machtsniveaus stonden, genoten een behandeling die gewone burgers nooit zouden kunnen verwachten. De verantwoordelijkheid voor deze tekortkomingen ligt volledig bij de Maltese staat.

Er zijn berichten dat er beroep zal worden aangetekend tegen de vrijspraak. Dat is het minste wat er zou moeten gebeuren. Elke juridische weg die deze uitkomst kan corrigeren, moet rigoureus worden bewandeld.

Maar deze zaak heeft iets blootgelegd dat verder reikt dan één vonnis.

Een rechtssysteem dat bijna negen jaar kan besteden aan het onderzoeken en vervolgen van de moord op een journaliste van internationaal belang, om vervolgens te eindigen in zo’n puinhoop, functioneert duidelijk niet zoals het hoort.

Het Maltese rechtssysteem heeft dringend hervorming nodig. De hier aan het licht gekomen tekortkomingen raken aan het vermogen van de staat om machtige personen te onderzoeken, bewijsmateriaal te bewaren en recht te doen wanneer politieke en economische belangen met elkaar botsen.

Dat is niet louter een Maltese aangelegenheid. Malta is een lidstaat van de Europese Unie. Toen Daphne werd vermoord, deed zij onderzoek naar het raakvlak tussen corruptie, politieke macht en machtige zakelijke belangen.

Ze werd vermoord om haar werk te stoppen. Bijna negen jaar later blijft het vervolgen van de door haar aan het licht gebrachte corruptie een essentieel onderdeel van het recht doen geschieden. Europa draagt daarom ook een verantwoordelijkheid.

De moord op een journalist die corruptie onderzoekt, is niet louter een nationale tragedie. Het is een aanval op de Europese democratie.

Er mag geen tolerantie zijn voor politieke connecties die personen beschermen tegen controle, geen acceptatie van gecompromitteerde onderzoeken en geen normalisering van straffeloosheid wanneer journalisten worden bedreigd of vermoord vanwege de waarheden die zij aan het licht brengen.

Elke geloofwaardige aanwijzing die naar de bredere samenzwering leidt, moet worden onderzocht. Getuigenverklaringen onder ede moeten grondig worden onderzocht. Iedereen die het onderzoek heeft belemmerd of ondermijnd, moet ter verantwoording worden geroepen. En de corruptie die Daphne aan het licht wilde brengen en waarvoor zij werd vermoord, moet eindelijk worden vervolgd.

De Europese Commissie moet blijven aandringen op effectieve instellingen, onafhankelijke wetshandhaving en echte hervormingen op het gebied van de rechtsstaat in Malta.

Het Europees Parlement moet de prestaties van Malta kritisch blijven volgen en de zaak van Daphne stevig op de Europese agenda houden.

Een strafrechtelijk proces is afgerond. De verantwoordelijkheid van Europa is dat niet.

Gerechtigheid voor Daphne gaat over de vraag of de Europese Unie meent wat ze zegt wanneer ze belooft de democratie, de persvrijheid en de rechtsstaat te verdedigen.

Voor de EVP-Fractie mag er geen onduidelijkheid bestaan. Dat moet.