Umiejętności finansowe w erze finfluencerów

20-sekundowy film informuje, gdzie zainwestować swoje oszczędności. Wygląda na pewny siebie, dopracowany, może nawet poparty "danymi". Oglądają go miliony. Niektórzy podążają za nim i ufają mu. Niektórzy tracą pieniądze.

To już nie jest wyjątek. Staje się częścią codziennego życia.

W czasach, gdy jesteśmy coraz bardziej świadomi zagrożeń związanych z mediami społecznościowymi, od cyberprzemocy po dezinformację, podatność finansowa w przestrzeni cyfrowej pozostaje w dużej mierze pomijana.

Mówimy ludziom, aby wzięli odpowiedzialność za swoją finansową przyszłość. Jednocześnie są oni coraz bardziej narażeni na działanie środowiska cyfrowego, które jest szybkie, przekonujące i często niejasne. Rezultatem jest rosnąca przepaść między decyzjami, które ludzie powinni podejmować, a narzędziami, które mają do ich podejmowania.

Podatność finansowa nie jest kwestią marginalną. W całej Unii Europejskiej tylko jeden na pięciu obywateli ma wysoki poziom wiedzy finansowej. Oznacza to, że większość Europejczyków podejmuje decyzje dotyczące oszczędności, kredytów i inwestycji bez pełnego zrozumienia związanego z tym ryzyka.

Jednocześnie szybko rośnie narażenie na ukryte reklamy, dezinformację i coraz bardziej wyrafinowane oszustwa, często oparte na sztucznej inteligencji i "deepfake". Rezultat jest prosty: ludzie mają mniejszą kontrolę, są bardziej narażeni, a zatem są bardziej narażeni na wpadnięcie w pułapki.

Dlatego w Parlamencie Europejskim Grupa EPL dostrzegła znaczenie przedstawienia sprawozdania na temat umiejętności finansowych i roli tak zwanych "finfluencerów" w ramach Unii Oszczędności i Inwestycji. Celem jest zbudowanie europejskiej odpowiedzi, która będzie ambitna, praktyczna i wymierna, skoncentrowana na rzeczywistych decyzjach i wyzwaniach, przed którymi ludzie stają w codziennym życiu.

Wiedza finansowa nie jest ani luksusem, ani niszowym tematem dla specjalistów. Chodzi o wolność i bezpieczeństwo. Kiedy ludzie nie mogą porównać kosztów, zrozumieć ryzyka, odróżnić wiarygodnych informacji od ukrytego marketingu lub rozpoznać oszustwa internetowego, ich autonomia jest osłabiona.

Ta wrażliwość nie istnieje sama. Jest ona potęgowana przez sposób, w jaki konsumowane są obecnie informacje finansowe.

Dziś słusznie martwimy się fałszywymi wiadomościami w polityce i coraz bardziej koncentrujemy się na umiejętnościach cyfrowych i medialnych; umiejętności finansowe muszą być traktowane z taką samą pilnością. Decyzje finansowe, czy to dotyczące oszczędności, emerytur czy inwestycji, mają równie realne konsekwencje.

Taki jest cel zatwierdzonego przez nas raportu. Odpowiada on na to, w jaki sposób ludzie spotykają się dziś z informacjami finansowymi i jak to się zmienia.

Po pierwsze, edukacja finansowa musi być traktowana jako umiejętność życiowa. Powinna zaczynać się wcześnie, ale nie może kończyć się w szkole. Najważniejsze decyzje finansowe są podejmowane później, gdy wchodzimy na rynek pracy, zaciągamy kredyt, kupujemy dom lub planujemy emeryturę. Nauka musi zatem towarzyszyć ludziom przez całe życie, wspierana przez szkoły, miejsca pracy i inicjatywy ogólnounijne.

Po drugie, sama edukacja nie wystarczy; musimy również chronić i upraszczać. Zbyt często przepisy finansowe mające na celu zwiększenie przejrzystości prowadzą do złożoności, z którą zwykli ludzie nie potrafią sobie poradzić. Wiedza finansowa nie może zastąpić ochrony inwestorów. Jeśli chcemy, by więcej Europejczyków oszczędzało lepiej i inwestowało bezpiecznie, musimy zadbać o to, by sam system był zrozumiały dla wszystkich.

Trzecim wyzwaniem, być może najpilniejszym, jest środowisko cyfrowe i "finfluencerzy". Media społecznościowe stały się punktem dostępu do informacji finansowych, zwłaszcza dla młodszych pokoleń. Stwarza to możliwości włączenia, ale także poważne zagrożenia.

Podczas gdy jeden twórca treści może jasno wyjaśnić podstawowe pojęcia finansowe, inny może promować produkty wysokiego ryzyka bez ujawniania interesów handlowych. To rozróżnienie nie zawsze jest widoczne dla widza, a granica między edukacją a reklamą często się zaciera.

Powinniśmy jednak postawić sprawę jasno: celem nie jest uciszanie twórców lub ograniczanie innowacji. Celem jest podniesienie standardów. Oznacza to wyraźne oznaczanie płatnych treści, uczciwe i widoczne ostrzeżenia o ryzyku, skuteczniejsze egzekwowanie przepisów dotyczących oszustw i lepszą współpracę z platformami internetowymi. Oznacza to również uznanie, że same platformy nie mogą pozostać neutralnymi kanałami, gdy w grę wchodzą szkody finansowe.

Świat online musi być miejscem, w którym ludzie są informowani i chronieni, a nie wprowadzani w błąd lub wykorzystywani. Treści finansowe to nie tylko kolejna kategoria rozrywki online. Wpływają one na prawdziwe decyzje i mają realne konsekwencje.

Jeśli popełnimy błąd, żadna edukacja nie będzie wystarczająca. A jeśli zignorujemy środowisko cyfrowe, żadne regulacje nie będą skuteczne.