Financiële geletterdheid in het tijdperk van finfluencers

Een video van 20 seconden vertelt je waar je je spaargeld in moet investeren. Het ziet er zelfverzekerd en gepolijst uit, misschien zelfs ondersteund door "gegevens". Miljoenen mensen kijken ernaar. Sommigen volgen en vertrouwen het. Sommigen verliezen geld.

Dit is niet langer een uitzondering. Het wordt onderdeel van het dagelijks leven.

In een tijd waarin we ons steeds meer bewust worden van de risico's van sociale media, van cyberpesten tot verkeerde informatie, blijft de financiële kwetsbaarheid in de digitale ruimte grotendeels over het hoofd gezien.

We vertellen mensen dat ze verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun financiële toekomst. Tegelijkertijd worden ze steeds meer blootgesteld aan een digitale omgeving die snel beweegt, overtuigend en vaak onduidelijk is. Het resultaat is een groeiende kloof tussen de beslissingen die van mensen worden verwacht en de middelen die ze hebben om ze te nemen.

Financiële kwetsbaarheid is geen marginaal probleem. In de hele Europese Unie heeft slechts één op de vijf burgers een hoog niveau van financiële kennis. Dit betekent dat de meeste Europeanen spaar-, krediet- en investeringsbeslissingen nemen zonder de risico's ervan volledig te begrijpen.

Tegelijkertijd neemt de blootstelling aan verborgen reclame, verkeerde informatie en steeds geraffineerdere fraude, vaak aangedreven door kunstmatige intelligentie en "deepfakes", snel toe. Het resultaat is simpel: mensen hebben minder controle, worden meer blootgesteld en lopen daardoor meer risico om in de val te lopen.

Daarom heeft de PPE-Fractie in het Europees Parlement het belang ingezien van een verslag over financiële geletterdheid en de rol van zogenaamde "finfluencers" in het kader van de Spaar- en Beleggingsunie. Het doel is om een Europese respons te ontwikkelen die ambitieus, praktisch en meetbaar is, gericht op de echte beslissingen en uitdagingen waarmee mensen in hun dagelijks leven worden geconfronteerd.

Financiële geletterdheid is geen luxe of een nicheonderwerp voor specialisten. Het gaat om vrijheid en zekerheid. Als mensen niet in staat zijn om kosten te vergelijken, risico's te begrijpen, betrouwbare informatie van verkapte marketing te onderscheiden of online fraude te herkennen, wordt hun autonomie verzwakt.

En deze kwetsbaarheid bestaat niet alleen. Het wordt versterkt door de manier waarop financiële informatie tegenwoordig wordt geconsumeerd.

Vandaag de dag maken we ons terecht zorgen over nepnieuws in de politiek en richten we ons steeds meer op digitale en mediavaardigheden; financiële geletterdheid moet met dezelfde urgentie worden behandeld. Financiële beslissingen, of het nu gaat om sparen, pensioenen of beleggen, hebben gevolgen die net zo reëel zijn.

Dit is het doel van het verslag dat we hebben goedgekeurd. Het is een antwoord op de manier waarop mensen tegenwoordig met financiële informatie in aanraking komen en hoe dat aan het veranderen is.

Ten eerste moet financiële educatie worden behandeld als een levensvaardigheid. Het moet op jonge leeftijd beginnen, maar het kan niet stoppen op school. De belangrijkste financiële beslissingen worden later genomen, bij het betreden van de arbeidsmarkt, het afsluiten van een lening, het kopen van een huis of het plannen van het pensioen. Leren moet daarom mensen hun hele leven volgen, ondersteund door scholen, werkplekken en EU-brede initiatieven.

Ten tweede is onderwijs alleen niet genoeg; we moeten ook beschermen en vereenvoudigen. Maar al te vaak leiden financiële regels die bedoeld zijn om de transparantie te vergroten, uiteindelijk tot een complexiteit waar gewone mensen niet uit kunnen komen. Financiële kennis kan de bescherming van beleggers niet vervangen. Als we willen dat meer Europeanen beter sparen en veilig beleggen, moeten we ervoor zorgen dat het systeem zelf voor iedereen begrijpelijk is.

De derde uitdaging, en misschien wel de meest urgente, is de digitale omgeving en de "finfluencers". Sociale media zijn de toegangspoort tot financiële informatie geworden, vooral voor jongere generaties. Dit creëert kansen voor inclusie, maar ook serieuze risico's.

Terwijl de ene contentmaker financiële basisconcepten duidelijk uitlegt, kan een andere risicovolle producten promoten zonder commerciële belangen bekend te maken. Dit onderscheid is niet altijd zichtbaar voor de kijker en de grens tussen educatie en reclame is vaak vaag.

Maar we moeten duidelijk zijn: het doel is niet om makers het zwijgen op te leggen of innovatie te beperken. Het doel is om de normen te verhogen. Dat betekent duidelijke etikettering van betaalde inhoud, eerlijke en zichtbare risicowaarschuwingen, strengere handhaving tegen oplichting en betere samenwerking met online platforms. Het betekent ook erkennen dat platforms zelf geen neutrale kanalen kunnen blijven wanneer er financiële schade op het spel staat.

De online wereld moet een plaats zijn waar mensen worden geïnformeerd en beschermd, niet misleid of uitgebuit. Financiële inhoud is niet zomaar een categorie online entertainment. Het beïnvloedt echte beslissingen, met echte gevolgen.

Als we dit verkeerd aanpakken, zal geen enkele hoeveelheid educatie voldoende zijn. En als we de digitale omgeving negeren, zal geen enkele hoeveelheid regelgeving standhouden.