Τα παιδιά δεν πρέπει να αναγκάζονται να παλέψουν με τον αλγόριθμο

Λέμε στα παιδιά να αφήσουν τα κινητά τους. Να σταματήσουν να κάνουν scroll. Να περνούν λιγότερο χρόνο στο διαδίκτυο. Λέμε στους γονείς να θέτουν όρια και στα σχολεία να διδάσκουν την υπεύθυνη χρήση.

Ταυτόχρονα, τους προσφέρουμε εφαρμογές που έχουν σχεδιαστεί για να καθιστούν όσο το δυνατόν πιο δύσκολο να σταματήσουν να τις χρησιμοποιούν.

Η ατελείωτη κύλιση καταργεί ένα φυσικό σημείο στο οποίο θα μπορούσαμε να κάνουμε μια παύση. Η αυτόματη αναπαραγωγή ξεκινά το επόμενο βίντεο πριν ακόμη αποφασίσετε αν θέλετε να το παρακολουθήσετε. Οι ειδοποιήσεις συνεχίζουν να σας καλούν πίσω. Τα συστήματα προτάσεων μαθαίνουν τι κρατάει την προσοχή σας για περισσότερο χρόνο και σας προσφέρουν περισσότερα από αυτά.

Δεν πρόκειται για τυχαία χαρακτηριστικά. Αποτελούν μέρος ενός επιχειρηματικού μοντέλου που βασίζεται στο να κρατά τους χρήστες στην πλατφόρμα για όσο το δυνατόν περισσότερο. Πράγματι, το 97 % των πιο δημοφιλών εφαρμογών που χρησιμοποιούν οι καταναλωτές της ΕΕ εφαρμόζουν τουλάχιστον ένα από τα λεγόμενα «σκοτεινά μοτίβα» (dark patterns), δηλαδή στοιχεία σχεδιασμού που μπορούν να κατευθύνουν ή να επηρεάσουν τις επιλογές που κάνουμε στο διαδίκτυο. 

Οι ενήλικες δυσκολεύονται με αυτό. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι το ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά.

Πάνω από το 80 % των νέων Ευρωπαίων χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καθημερινά. Περισσότεροι από ένας στους δέκα εφήβους παρουσιάζουν ενδείξεις προβληματικής χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Μια πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διαπίστωσε ότι περισσότερο από το ένα τρίτο των 15χρονων περνά πάνω από τρεις ώρες την ημέρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα στοιχεία δείχνουν επίσης μια συσχέτιση μεταξύ της εντατικότερης χρήσης και των συχνότερων αναφορών για συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης.

Αυτό δεν αποδεικνύει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι εγγενώς επιβλαβή για τα παιδιά. Παρέχουν στους νέους πρόσβαση σε πληροφορίες, εκπαίδευση και δημιουργικότητα. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν τα παιδιά πρέπει να μεγαλώνουν με την τεχνολογία. Ήδη το κάνουν. Το πραγματικό ερώτημα είναι σε τι είδους ψηφιακό περιβάλλον είμαστε διατεθειμένοι να επιτρέψουμε στα παιδιά να μεγαλώσουν.

Κατά τη διάρκεια της ολομέλειας του Σεπτεμβρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε μια έκθεση σχετικά με τον αντίκτυπο των κοινωνικών δικτύων και του διαδικτυακού περιβάλλοντος στους νέους. Η Ομάδα του ΕΛΚ την υποστήριξε, διότι η ευθύνη για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο δεν μπορεί να μετακυλιστεί αποκλειστικά στα παιδιά και στους γονείς τους.

Οι γονείς διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Και τα σχολεία έχουν τον δικό τους ρόλο. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν να αναγνωρίζουν τη χειραγώγηση, την παραπληροφόρηση και το επιβλαβές περιεχόμενο. Πρέπει να κατανοήσουν πώς οι αλγόριθμοι διαμορφώνουν αυτό που βλέπουν, πώς να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα και πώς η συμπεριφορά τους στο διαδίκτυο επηρεάζει τους άλλους.

Ωστόσο, ένας γονέας δεν μπορεί να επανασχεδιάσει έναν αλγόριθμο. Ούτε μπορεί να απενεργοποιήσει λειτουργίες που είναι ενσωματωμένες στην ίδια την πλατφόρμα ή να παρακολουθεί κάθε περιεχόμενο στο οποίο εκτίθεται ένα παιδί. Οι πλατφόρμες πρέπει επίσης να αναλάβουν την ευθύνη τους.

Ως εκ τούτου, η Ομάδα του ΕΛΚ επιθυμεί η ασφάλεια να ενσωματώνεται στις υπηρεσίες που χρησιμοποιούν τα παιδιά. Η ασφάλεια των παιδιών πρέπει να ενσωματώνεται στις ψηφιακές υπηρεσίες εξ αρχής, αντί να προσφέρεται ως μια πρόσθετη ρύθμιση που οι γονείς πρέπει να εντοπίσουν και να ενεργοποιήσουν.

Για τους λογαριασμούς των παιδιών, η αυτόματη αναπαραγωγή θα πρέπει να είναι απενεργοποιημένη εξ ορισμού. Η ατελείωτη κύλιση θα πρέπει να περιορίζεται. Οι ειδοποιήσεις θα πρέπει να περιορίζονται. Τα παιδιά θα πρέπει να προτρέπονται να κάνουν διαλείμματα και να τους παρέχονται απλοί τρόποι για να επαναφέρουν τις ροές τους. Οι λογαριασμοί τους θα πρέπει να έχουν τις υψηλότερες ρυθμίσεις απορρήτου εξ ορισμού, και τα προσωπικά τους δεδομένα δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία προφίλ με σκοπό τη στοχευμένη διαφήμιση. 

Τίποτα από όλα αυτά δεν θα εμπόδιζε τους νέους να απολαμβάνουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Απλώς θα σταματούσε να θεωρείται ως προεπιλογή η μέγιστη δυνατή εμπλοκή.

Υπάρχει και ένα άλλο μέρος αυτής της συζήτησης που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Περίπου ένα στα έξι παιδιά στην Ευρώπη έχει υποστεί διαδικτυακό εκφοβισμό. Οι διαδικτυακές συγκρούσεις ακολουθούν τα παιδιά στις αίθουσες διδασκαλίας, στα σπίτια και στις φιλίες τους, ακριβώς όπως τα προβλήματα που ξεκινούν στο σχολείο μπορούν να συνεχιστούν στο κινητό πολύ μετά το τέλος της σχολικής ημέρας. 

Για το παιδί, δεν υπάρχει πλέον κανένα ασφαλές μέρος και καμία στιγμή κατά την οποία ο εκφοβισμός σταματά.

Όταν συμβαίνει αυτό, τα παιδιά και οι γονείς πρέπει να γνωρίζουν πού μπορούν να απευθυνθούν για βοήθεια. Οι γραμμές βοήθειας στα Κέντρα για ένα Ασφαλέστερο Διαδίκτυο παρέχουν εμπιστευτική και επαγγελματική υποστήριξη, και γι’ αυτό πρέπει να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη και βιώσιμη χρηματοδότησή τους.

Η υποστήριξη μετά την επέλευση της βλάβης είναι απαραίτητη, αλλά το ίδιο ισχύει και για την πρόληψη. Γι’ αυτό και η Ομάδα του ΕΛΚ επιδιώκει επίσης την ενίσχυση της ψηφιακής εκπαίδευσης και της εκπαίδευσης στα μέσα επικοινωνίας. Τα παιδιά πρέπει να κατανοήσουν γιατί οι άνθρωποι συμπεριφέρονται μερικές φορές διαφορετικά πίσω από μια οθόνη και γιατί η ενσυναίσθηση έχει την ίδια σημασία στο διαδίκτυο όσο και στις διαπροσωπικές σχέσεις. Οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται επίσης πρακτική βοήθεια για να κατανοήσουν τις πλατφόρμες που χρησιμοποιούν τα παιδιά και να γνωρίζουν τι να κάνουν όταν κάτι πάει στραβά. 

Η Ευρώπη δεν ξεκινά από το μηδέν. Διαθέτουμε ήδη κανόνες που καλύπτουν την προστασία των δεδομένων, τις διαδικτυακές πλατφόρμες, τη διαφήμιση και την τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, η εφαρμογή τους παραμένει άνιση και εξακολουθούν να υπάρχουν κενά. 

Η προσέγγιση της Ομάδας του ΕΛΚ δεν είναι η ρύθμιση για χάρη της ρύθμισης. Πρώτα πρέπει να εφαρμοστούν σωστά οι υφιστάμενοι κανόνες. Όπου εξακολουθούν να υπάρχουν πραγματικά κενά, ιδίως όσον αφορά τον εθιστικό και χειραγωγικό σχεδιασμό, αυτά πρέπει να καλυφθούν χωρίς να επαναλαμβάνεται η νομοθεσία που ήδη υπάρχει. 

Η ψήφιση ενός ακόμη νόμου δεν αποτελεί, από μόνη της, μέτρο επιτυχίας. Αυτό που έχει σημασία είναι αν ένα παιδί που ανοίγει μια εφαρμογή συναντά ένα ασφαλέστερο περιβάλλον.

Για πάρα πολύ καιρό, το μεγαλύτερο μέρος της συζήτησης ήταν ουσιαστικά: χρησιμοποιήστε λιγότερο το κινητό σας, περιηγηθείτε λιγότερο, προσέξτε τι κάνετε κλικ. Αυτά είναι χρήσιμα μαθήματα. Ωστόσο, είναι παράλογο να ζητάμε από τα παιδιά να αναπτύξουν επαρκή αυτοέλεγχο ώστε να αντισταθούν σε προϊόντα που έχουν σχεδιαστεί σκόπιμα για να τραβούν την προσοχή τους.

Τα παιδιά έχουν ευθύνες στο διαδίκτυο. Το ίδιο ισχύει και για τους γονείς και τα σχολεία. 

Η ευθύνη πρέπει να είναι ανάλογη με τη δύναμη. Και η μεγαλύτερη δύναμη για τη διαμόρφωση του ψηφιακού περιβάλλοντος βρίσκεται στα χέρια των εταιρειών που το δημιουργούν.